Waarom juist nu de commissaris de horizon moet bewaken
Vraag een willekeurige ondernemer of bestuurder waarom ze ooit aan hun avontuur zijn begonnen, en je krijgt zelden te horen: “Om compliant te zijn met wetgeving” of “Om de kwartaalrapportages zo efficiënt mogelijk in te vullen”.
Ondernemers en pionierende bestuurders zijn dromenjagers. Ze bouwen, innoveren en willen impact maken. Ze worden gedreven door een stip op de horizon: een visie op hoe hun bedrijf de wereld, de markt of de sector een stukje beter, slimmer of duurzamer kan achterlaten.
Maar kijk vandaag de dag eens aan de gemiddelde bestuurstafel. De horizon is de afgelopen jaren angstwekkend dichtbij komen te liggen.
De krimpende horizon
Waar we voorheen spraken over plannen voor de komende vijf tot tien jaar, reikt het vizier van veel directies tegenwoordig niet veel verder dan het einde van het volgende kwartaal, of hooguit het einde van het jaar. We leven in een tijd van permanente crisismodus.
Geopolitieke onrust, stijgende operationele kosten, krappe arbeidsmarkten en een lawine aan nieuwe wet- en regelgeving dwingen bestuurders in de overlevingsstand.
De dromenjager is veranderd in een brandweerman. De waan van de dag regeert, en de strategische droom ligt onderop de stapel, bedolven onder acute dossiers.
Dit is niet alleen vermoeiend; het is levensgevaarlijk voor de toekomstbestendigheid van de organisatie.
Het gevaar van overleven op de korte termijn
Juist op het gebied van duurzaamheid is deze korte-termijnfocus een sluipmoordenaar. De transitie naar een duurzame, toekomstbestendige bedrijfsvoering, of het nu gaat om het reduceren van CO2, het circulair maken van je keten, of het anticiperen op strengere ESG-normen, vraagt om beslissingen waarvan de vruchten pas over jaren worden geplukt.
Wanneer een directie uitsluitend beslissingen neemt om de komende maanden financieel te overleven, vreet het bedrijf onbewust zijn eigen toekomst op. Er wordt niet meer geïnvesteerd in de noodzakelijke transitie. Duurzaamheid verwordt dan tot een verplicht energievretend ‘moetje’ om aan regelgeving te voldoen, in plaats van de strategische brandstof voor nieuwe groei.
En dat is precies het moment waarop de toezichthouder moet opstaan.
De commissaris als bewaker van de horizon
Onlangs rondde ik mijn opleiding tot toezichthouder af. Juist in deze dynamiek, op het snijvlak van governance en praktische verduurzaming, ligt een cruciale en onderbelichte taak voor de moderne commissaris of toezichthouder (RvC/RvT).
Terwijl de directie met de voeten in de modder staat om de acute branden te blussen, zit de toezichthouder op de uitkijktoren. Het is de taak van de commissaris om niet mee te gaan in de waan van de dag en de paniek van de korte termijn. Juist nu moet de toezichthouder de droom van de ondernemer beschermen en de horizon bewaken.
Dat betekent dat je als commissaris de directie de spiegel moet voorhouden en de moeilijke vragen moet durven stellen:
- “Helpt deze korte-termijnoplossing ons nog wel richting onze langetermijnvisie, of zijn we onze toekomst aan het opeten?”
- “Welke kansen laten we nu liggen omdat we te druk zijn met overleven?”
Een goede toezichthouder functioneert niet als een politieagent die achteraf controleert of de cijfers kloppen, maar als een strategisch anker. Door de directie kritisch te bevragen op de langetermijnwaardecreatie, geef je hen de psychologische ruimte en de verplichting om het hoofd weer omhoog te richten en over de rand van de waan van de dag heen te kijken.
Hoe brengen we de droom terug aan de bestuurstafel?
Dit vraagt om een andere dynamiek en inrichting van de boardroom. Drie praktische stappen om die verandering vandaag nog in te zetten:
- Herinrichting van de agenda: Reserveer niet 80% van de vergadering aan de realisatie van het afgelopen kwartaal en de compliance-updates. Draai het om. Besteed de helft van de tijd aan strategische scenario’s over de wereld van over vijf jaar.
- Stel de ‘waarom’-vraag opnieuw: Toezichthouders en bestuurders moeten samen periodiek terug naar de kern. Waarom zijn we dit bedrijf ooit gestart? Hoe ziet onze ultieme droom eruit en hoe verhoudt die zich tot de maatschappelijke transitie waar we middenin zitten?
- Herdefinieer succes: Stuur niet alleen op traditionele financiële KPI’s van de korte termijn. Daag het bestuur uit om mijlpalen te formuleren die de voortgang van de duurzame transitie (de droom) meetbaar maken.
De streep op de horizon
Toezicht houden is méér dan risicobeheersing; het is het faciliteren van durf. Juist in een wereld waarin de termijnen korter worden en de uitdagingen groter, hebben we bestuurders nodig die durven te dromen, en toezichthouders die de rust en de strategische scherpte bewaren om die dromen te beschermen.
Het is exact die dynamiek die mij inspireerde om recent mijn opleiding tot toezichthouder af te ronden. Voor mij is de rol van commissaris of toezichthouder geen ceremoniële functie achteraf, maar een actieve partnerschap aan de bestuurstafel. Ik wil die kritische sparringpartner zijn die helpt om de waan van de dag te doorbreken, die de juiste ESG-vragen stelt en die er samen met de directie voor zorgt dat de lange termijn niet wordt opgeofferd voor een snel succes op de korte termijn.
Laten we de horizon weer terugbrengen in de boardroom. Want een bedrijf dat alleen nog maar bezig is met overleven, is al gestopt met groeien.
Herken je de spanning tussen de waan van de dag en de stip op de horizon binnen jouw organisatie?
Of ben je binnen jouw RvC of RvT op zoek naar een toezichthouder die governance combineert met een nuchtere, praktische blik op duurzaamheid en transitie?
Ik drink er graag een (virtuele) kop koffie op om van gedachten te wisselen.
