Net-zero is zonder twijfel een van de meest gebruikte termen binnen duurzaamheid. Je komt hem tegen in klimaatdoelstellingen, aanbestedingen, duurzaamheidsrapportages en steeds vaker ook in klantuitvragen. Organisaties spreken over een net-zero strategie, investeerders vragen naar een route richting net-zero en internationale standaarden gebruiken het als einddoel voor klimaatbeleid.
Toch blijkt in de praktijk dat er veel onduidelijkheid bestaat over wat net-zero precies betekent. Veel organisaties gaan ervan uit dat net-zero simpelweg gelijkstaat aan nul uitstoot. Dat klinkt logisch, maar het is niet helemaal juist. Juist het woordje “net” maakt hierbij een belangrijk verschil.
Wanneer een organisatie net-zero bereikt, betekent dit niet automatisch dat er geen uitstoot meer plaatsvindt. Het betekent dat de resterende uitstoot in balans wordt gebracht met eenzelfde hoeveelheid CO₂ die uit de atmosfeer wordt verwijderd. Het gaat dus om het netto resultaat. Er mag nog sprake zijn van emissies, maar deze mogen niet groter zijn dan de hoeveelheid CO₂ die daadwerkelijk en aantoonbaar wordt weggenomen.
Dat lijkt misschien een technisch verschil, maar het heeft grote gevolgen voor de manier waarop organisaties hun klimaatstrategie vormgeven.
Van compenseren naar reduceren
Jarenlang werd klimaatneutraliteit vooral bereikt door compensatie. Een organisatie berekende haar uitstoot, kocht vervolgens CO₂-certificaten in en kon zich daarna klimaatneutraal noemen. De gedachte hierachter was eenvoudig: de uitstoot die op de ene plek ontstond, werd elders gecompenseerd door bijvoorbeeld bosaanplant of investeringen in duurzame energieprojecten.
Inmiddels is de discussie hierover sterk veranderd. Wetenschappers, certificerende instellingen en klimaatprogramma’s stellen steeds vaker dat compensatie op zichzelf onvoldoende is. Niet omdat compensatie per definitie slecht is, maar omdat het risico bestaat dat organisaties blijven uitstoten terwijl de daadwerkelijke emissiereductie achterwege blijft.
Daarom verschuift de aandacht steeds meer naar een andere volgorde. Eerst moet de uitstoot zo ver mogelijk worden teruggebracht. Pas voor de emissies die technisch of economisch vrijwel onmogelijk te elimineren zijn, kan worden gekeken naar verwijdering van CO₂ uit de atmosfeer.
Deze benadering vormt tegenwoordig de basis van vrijwel alle serieuze klimaatstandaarden.
Het model achter net-zero
Veel organisaties denken bij klimaatbeleid nog steeds in termen van compensatie. Eerst wordt de uitstoot berekend, vervolgens worden CO₂-certificaten gekocht om deze uitstoot te neutraliseren. Hoewel deze aanpak jarenlang gebruikelijk was, wordt tegenwoordig steeds vaker een andere volgorde gehanteerd.
Internationale standaarden zoals SBTi, het Greenhouse Gas Protocol en diverse klimaattransitieplannen volgen een principe dat bekendstaat als de Mitigation Hierarchy. Deze benadering schrijft voor dat organisaties eerst moeten kijken hoe uitstoot kan worden voorkomen en verminderd, voordat wordt nagedacht over het neutraliseren van resterende emissies.
De gedachte achter deze hiërarchie bestaat uit drie opeenvolgende stappen.
Stap 1 – Voorkom uitstoot
De meest duurzame ton CO₂ is de ton die nooit wordt uitgestoten.
Daarom begint effectief klimaatbeleid met het voorkomen van emissies. Dit kan bijvoorbeeld door onnodig transport te vermijden, processen anders in te richten, materialen slimmer toe te passen of producten circulair te ontwerpen. Emissies die niet ontstaan, hoeven immers ook niet te worden gereduceerd of gecompenseerd.
Stap 2 – Reduceer wat overblijft
Niet alle emissies zijn te voorkomen. De volgende stap is daarom het actief terugdringen van de uitstoot die resteert.
Voorbeelden hiervan zijn het elektrificeren van voertuigen, het toepassen van hernieuwbare energie, het verbeteren van energie-efficiëntie of het verduurzamen van de waardeketen. Binnen vrijwel alle klimaatprogramma’s ligt hier de grootste focus. Organisaties worden geacht hun uitstoot structureel en aantoonbaar te verlagen.
Stap 3 – Neutraliseer de restemissies
Zelfs in 2050 zullen sommige emissies waarschijnlijk moeilijk volledig te elimineren zijn. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde industriële processen, internationaal transport of emissies die diep in de waardeketen ontstaan.
Pas voor deze resterende emissies komt neutralisatie in beeld. Daarbij gaat het steeds vaker niet om traditionele compensatie, maar om het daadwerkelijk verwijderen van CO₂ uit de atmosfeer door middel van zogenaamde carbon removals.
Waarom deze volgorde belangrijk is
De Mitigation Hierarchy voorkomt dat organisaties te snel naar compensatie grijpen. Een bedrijf dat vandaag 1.000 ton CO₂ uitstoot en deze volledig compenseert, levert uiteindelijk minder klimaatwinst op dan een organisatie die haar uitstoot eerst terugbrengt naar 100 ton en alleen die resterende emissies neutraliseert.
Daarom zien we deze hiërarchie steeds vaker terug in klimaattransitieplannen, SBTi-doelstellingen, EcoVadis-beoordelingen en de nieuwste generatie duurzaamheidsstandaarden. Niet het wegstrepen van uitstoot staat centraal, maar het daadwerkelijk verminderen ervan.
De gedachte achter net-zero lijkt sterk op de bekende Trias Energetica. Waar de Trias Energetica organisaties helpt om energieverbruik te verminderen, volgt net-zero een vergelijkbare hiërarchie voor CO₂-uitstoot. De Carbon Mitigation Hierarchy zou dus eigenlijk de Trias Carbonica moeten heten 😉
Vermeden emissies zijn niet hetzelfde als net-zero
Een tweede misverstand ontstaat rondom vermeden emissies. Veel organisaties ontwikkelen producten of diensten die anderen helpen hun uitstoot te verlagen. Dat is uiteraard positief, maar het betekent niet automatisch dat de eigen uitstoot lager wordt.
Een mooi voorbeeld zien we in de bouwsector. Stel dat een aannemer kiest voor houtbouw in plaats van traditionele beton- of staalconstructies. Hierdoor kan de CO₂-uitstoot van een gebouw aanzienlijk lager uitvallen. Vanuit maatschappelijk perspectief levert dit een belangrijke bijdrage aan de klimaatdoelstellingen.
Toch mag deze vermeden uitstoot niet worden afgetrokken van de eigen bedrijfsuitstoot van de aannemer. Wanneer het bedrijf zelf nog diesel verbruikt, materiaal transporteert of energie gebruikt op bouwplaatsen, blijven deze emissies gewoon bestaan. De positieve impact van houtbouw mag worden gerapporteerd, maar telt niet mee voor het bereiken van net-zero.
Een vergelijkbaar voorbeeld zien we bij producenten van zonnepanelen. Dankzij hun producten wordt wereldwijd veel fossiele energie vervangen door duurzame elektriciteit. Dat is een belangrijke bijdrage aan de energietransitie. Tegelijkertijd heeft de fabrikant zelf nog steeds emissies die ontstaan tijdens productie, transport en inkoop van materialen. Ook hier geldt dat de vermeden uitstoot bij klanten niet mag worden gebruikt om de eigen uitstoot weg te strepen.
Het onderscheid tussen vermeden emissies en daadwerkelijke emissiereductie is daarom cruciaal.
De benadering van SBTi
De meest invloedrijke internationale standaard op dit gebied is tegenwoordig het Science Based Targets initiative (SBTi). SBTi stelt dat organisaties eerst vrijwel hun volledige uitstoot moeten reduceren voordat zij aanspraak kunnen maken op een net-zero claim.
Concreet betekent dit dat organisaties doorgaans minimaal 90 tot 95 procent van hun uitstoot moeten terugbrengen ten opzichte van hun uitgangssituatie. Alleen de resterende emissies mogen uiteindelijk worden geneutraliseerd door middel van zogenaamde carbon removals: technieken of projecten die CO₂ daadwerkelijk uit de atmosfeer verwijderen en langdurig opslaan.
Daarmee legt SBTi de nadruk nadrukkelijk op reductie in plaats van compensatie. Voor organisaties betekent dit dat het grootste deel van de inspanning moet worden gericht op energiebesparing, verduurzaming van processen, hernieuwbare energie en samenwerking binnen de waardeketen.
Wat betekent dit voor EcoVadis?
Ook binnen EcoVadis zien we deze ontwikkeling terug. Organisaties die een klimaatprogramma willen opzetten worden steeds nadrukkelijker gevraagd om een klimaatplan of klimaattransitieplan te ontwikkelen. Daarbij gaat het niet alleen om het meten van emissies, maar vooral om het beschrijven van de route naar emissiereductie.
EcoVadis kijkt onder andere naar de aanwezigheid van klimaatdoelstellingen, reductieprogramma’s, governance, monitoring en voortgang. Hoewel EcoVadis organisaties niet verplicht om direct een volledige net-zero strategie te hebben, sluit de onderliggende gedachte steeds meer aan bij internationale kaders zoals SBTi.
Een klimaatplan dat uitsluitend leunt op compensatie zal daarom steeds minder toekomstbestendig zijn. Organisaties worden geacht inzichtelijk te maken hoe zij hun uitstoot daadwerkelijk gaan verminderen.
Klimaattransitieplannen binnen de CO₂-Prestatieladder
Ook binnen Handboek 4.0 van de CO₂-Prestatieladder zien we deze verschuiving terug. Waar de focus vroeger sterk lag op het meten van emissies en het uitvoeren van reductiemaatregelen, wordt nu steeds nadrukkelijker gekeken naar de lange termijn.
Organisaties worden gevraagd na te denken over hun klimaattransitiepad richting 2050. Daarbij staat niet alleen de vraag centraal hoeveel CO₂ vandaag wordt uitgestoten, maar vooral hoe de organisatie zich gaat aanpassen aan een toekomst waarin emissies structureel moeten afnemen.
Een klimaattransitieplan beschrijft onder meer:
- de huidige emissies;
- de reductiedoelstellingen op korte en lange termijn;
- de belangrijkste reductiemaatregelen;
- afhankelijkheden en risico’s;
- de wijze waarop de organisatie omgaat met resterende emissies.
Hoewel de CO₂-Prestatieladder geen volledige net-zero claim vereist, sluit de gedachtegang steeds sterker aan bij de internationale beweging richting netto nul uitstoot.
Waar staan de meeste organisaties vandaag?
Voor veel organisaties is net-zero nog geen vraagstuk van vandaag, maar van morgen. De meeste bedrijven bevinden zich nog in een fase waarin het verkrijgen van inzicht belangrijker is dan het formuleren van een ambitie voor 2050.
Een betrouwbare CO₂-footprint, inzicht in de grootste emissiebronnen, een realistische reductiestrategie en betrokkenheid van leveranciers leveren op dit moment vaak meer waarde op dan een ambitieuze net-zero claim zonder onderbouwing.
Juist daarom zien we dat klimaattransitieplannen steeds belangrijker worden. Niet omdat iedere organisatie morgen net-zero moet zijn, maar omdat klanten, investeerders en aanbestedende diensten steeds vaker willen weten of er een geloofwaardig pad richting de toekomst aanwezig is.
Net-zero in de praktijk
Net-zero klinkt voor veel organisaties als een ambitie voor de verre toekomst. Toch zijn er steeds meer bedrijven die hun strategie hierop baseren. Opvallend daarbij is dat vrijwel geen enkele organisatie begint met compensatie. De focus ligt juist op het voorkomen en reduceren van uitstoot, waarna pas wordt gekeken naar de resterende emissies.
Microsoft: van reduceren naar carbon negative
Microsoft behoort tot de voorlopers op het gebied van klimaatbeleid. Het bedrijf heeft zichzelf ten doel gesteld om niet alleen net-zero te worden, maar zelfs meer CO₂ uit de atmosfeer te verwijderen dan het uitstoot.
De strategie richt zich in eerste instantie op het terugdringen van emissies binnen de eigen bedrijfsvoering en de waardeketen. Daarbij worden leveranciers actief betrokken en worden investeringen gedaan in duurzame energie en efficiëntere datacenters. Voor de emissies die uiteindelijk overblijven, investeert Microsoft in technieken die CO₂ daadwerkelijk uit de atmosfeer verwijderen, zoals Direct Air Capture en langdurige opslag van CO₂.
Het voorbeeld van Microsoft laat zien dat net-zero niet begint bij compensatie, maar bij het structureel terugdringen van uitstoot.
Schneider Electric: klimaatbeleid als onderdeel van de bedrijfsvoering
Schneider Electric kiest voor een aanpak die voor veel organisaties herkenbaar is. Het bedrijf richt zich op energiebesparing, elektrificatie, duurzame energie en samenwerking met leveranciers. Daarnaast worden klimaatdoelstellingen actief gemonitord en gekoppeld aan de prestaties van het management.
Wat dit voorbeeld interessant maakt, is dat duurzaamheid niet wordt behandeld als een los project, maar als een integraal onderdeel van de bedrijfsvoering. Net-zero wordt daarmee een strategisch doel dat invloed heeft op investeringen, inkoop en dagelijkse besluitvorming.
CZ: een Nederlands voorbeeld van een klimaattransitieplan
Ook in Nederland zien we steeds meer organisaties die een concreet klimaattransitieplan ontwikkelen. Zorgverzekeraar CZ heeft bijvoorbeeld een route uitgestippeld richting een klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2050.
De focus ligt daarbij op het verduurzamen van de eigen organisatie, het verminderen van emissies in de keten en het stimuleren van duurzame keuzes bij leveranciers en investeringen. Opvallend is dat de nadruk ligt op reductie en samenwerking, niet op het inkopen van compensatiecertificaten.
Hiermee sluit CZ aan bij de ontwikkeling die we ook zien binnen SBTi, EcoVadis en de CO₂-Prestatieladder: eerst reduceren, daarna pas kijken naar het neutraliseren van resterende emissies.
Wat betekent dit voor het MKB?
Voor veel MKB-bedrijven lijkt net-zero een ver-van-mijn-bed-show. Toch zijn de principes achter net-zero juist voor deze organisaties relevant. Grote klanten, investeerders en aanbestedende diensten vragen steeds vaker om inzicht in klimaatimpact en de plannen om deze te verminderen.
Een net-zero strategie begint daarom meestal niet met een doelstelling voor 2050, maar met een aantal veel praktischere vragen:
- Waar ontstaat onze uitstoot?
- Welke emissiebronnen hebben de grootste impact?
- Welke maatregelen kunnen we de komende jaren nemen?
- Welke rol spelen leveranciers en klanten?
- Hoe ziet een realistisch reductiepad eruit?
Voor veel organisaties is een betrouwbare CO₂-footprint daarom een logische eerste stap. Pas daarna ontstaat voldoende inzicht om een klimaattransitieplan op te stellen.
Hoe ziet dat er dan uit…
Als fictief voorbeeld nemen we een middelgrote bouwonderneming. De grootste uitstoot zit vaak niet in het kantoor of de bedrijfswagens, maar in bouwmaterialen, transport, materieel en onderaannemers.
Een realistische net-zero strategie zou kunnen bestaan uit:
- elektrificatie van personenvervoer en klein materieel;
- inzet van duurzame brandstoffen waar elektrificatie nog niet mogelijk is;
- toepassing van materialen met een lagere CO₂-impact;
- meer circulair bouwen;
- samenwerking met leveranciers om ketenemissies te verlagen;
- het opnemen van duurzaamheidseisen in inkoopprocessen;
- het gebruiken van materialen die CO2 opnemen.
Naarmate technologie zich verder ontwikkelt, kunnen steeds meer emissies worden verminderd. Alleen voor de beperkte hoeveelheid emissies die uiteindelijk overblijft, zal moeten worden gekeken naar vormen van CO₂-verwijdering.
Het voorbeeld laat zien dat net-zero geen eenmalig project is, maar een langetermijnstrategie die stap voor stap wordt opgebouwd.
Zelf aan de slag?
Misschien is de belangrijkste les wel dat net-zero niet begint in 2050, maar vandaag. Organisaties die wachten tot alle oplossingen beschikbaar zijn, lopen het risico achter de feiten aan te lopen. Organisaties die nu inzicht krijgen in hun uitstoot en een realistisch klimaattransitiepad ontwikkelen, bouwen juist aan een voorsprong.
De vraag is daarom niet of jouw organisatie morgen net-zero moet zijn. De vraag is of je vandaag al weet welke stappen nodig zijn om daar ooit te komen.
Conclusie
Net-zero gaat niet over het volledig elimineren van iedere vorm van uitstoot. Het gaat over het bereiken van een situatie waarin de resterende uitstoot uiteindelijk in evenwicht wordt gebracht met daadwerkelijke verwijdering van CO₂ uit de atmosfeer.
Daarbij wordt één principe steeds belangrijker: reduceren gaat vóór compenseren.
Deze benadering zien we terug bij SBTi, in de klimaatprogramma’s van EcoVadis en in de klimaattransitieplannen die binnen de CO₂-Prestatieladder steeds meer aandacht krijgen. Voor organisaties betekent dit dat de focus niet langer ligt op het wegstrepen van emissies, maar op het daadwerkelijk terugdringen ervan.
Het woordje “net” lijkt misschien klein, maar bepaalt uiteindelijk het verschil tussen een marketingclaim en een geloofwaardige klimaatstrategie.
Hoe Robin Good kan helpen
Bij Robin Good geloven we dat duurzaamheid alleen succesvol is wanneer het aansluit bij de dagelijkse praktijk van een organisatie. Een net-zero strategie klinkt misschien ambitieus, maar uiteindelijk draait het om heel concrete vragen. Waar ontstaat de uitstoot? Welke maatregelen zijn haalbaar? Wat vraagt een klant of investeerder van ons? En hoe zorgen we ervoor dat duurzaamheid niet ten koste gaat van de bedrijfsvoering, maar deze juist versterkt?
Daarom beginnen wij niet bij ingewikkelde modellen of doelstellingen voor 2050. We beginnen bij de organisatie van vandaag. Samen brengen we de huidige situatie in kaart, bepalen we waar de grootste kansen liggen en vertalen we ambities naar een praktisch uitvoerbaar plan.
Dat kan gaan om het opstellen van een CO₂-footprint, een klimaattransitieplan voor de CO₂-Prestatieladder, ondersteuning bij EcoVadis of het ontwikkelen van een klimaatstrategie die aansluit bij de verwachtingen van klanten, investeerders of andere stakeholders. Daarbij kijken we niet alleen naar de uitstoot van vandaag, maar vooral naar de stappen die morgen gezet kunnen worden.
Onze ervaring is dat de meeste organisaties niet zitten te wachten op een dik rapport dat in een la verdwijnt. Ze zoeken inzicht, overzicht en een aanpak die past binnen de dagelijkse business. Een aanpak die rekening houdt met commerciële doelstellingen, beschikbare capaciteit en de realiteit van alledag.
Praktisch, betaalbaar en met een glimlach. Dat is hoe wij organisaties helpen om van ambitie naar actie te komen. Benieuwd hoe een realistisch klimaattransitiepad eruit kan zien voor jouw organisatie? We denken graag met je mee.
