Werk je nu al met de CO2-prestatieladder of ga je starten? Dan kom je vanzelf uit bij de nieuwe versie namelijk de CO2-prestatieladder Handboek 4.0.
De CO2 Prestatieladder Handboek 4.0 is de nieuwe norm voor organisaties die willen certificeren en aantoonbaar willen sturen op CO2-reductie en energiegebruik.
Waar handboek 3.1 vooral vroeg om te laten zien dat je bezig bent, vraagt handboek 4.0 om te laten zien dat je begrijpt wat je doet en dat je daarop stuurt.
En dat is precies waar het voor veel organisaties spannend wordt.
- Niet omdat het moeilijk is.
- Maar omdat het anders is.
Wij helpen organisaties om die stap te maken. Praktisch, zonder gedoe en met één doel: succesvol certificeren.
Deze pagina is opgezet om jou kennis te laten maken met het nieuwe handboek. Weet je al genoeg over de CO2-prestatieladder Handboek 4.0? Doe dan onze quickscan en zie direct waar je staat?
Wat is de CO2-prestatieladder handboek 4.0?
De CO2-prestatieladder handboek 4.0 is een certificeringsnorm die organisaties helpt om structureel CO2-uitstoot te verminderen en bewuster om te gaan met energie.
De norm is opgebouwd rond vier pijlers. Deze vier onderdelen vormen samen de basis van iedere audit:
- inzicht
- reductie
- transparantie
- participatie
Het verschil met handboek 3.1 zit vooral in de manier waarop wordt gekeken naar jouw organisatie.
Niet alleen: heb je het geregeld? Maar: klopt het, werkt het en stuur je erop?
De tredes van de CO2-prestatieladder handboek 4.0
De CO2-prestatieladder handboek 4.0 werkt met drie tredes. Deze vervangen de oude niveaus uit handboek 3.1.
Trede 1
(vergelijkbaar met niveau 1, 2 en 3)
Trede 1 draait om het op orde brengen van de basis.
Je laat zien dat je inzicht hebt in je uitstoot en energieverbruik, dat je maatregelen neemt en dat je het systeem beheerst.
Belangrijkste onderdelen voor certificering:
- actuele CO2-footprint (scope 1 en 2, basis scope 3)
- inzicht in energieverbruik en grootste verbruikers
- reductiedoelstellingen en maatregelen
- werkend managementsysteem
- interne audit en directiebeoordeling
Samengevat: je hebt het georganiseerd en je kunt uitleggen hoe het werkt.
Trede 2
(vervanger van niveau 4 en 5)
Trede 2 gaat een stap verder.
Je kijkt niet alleen naar je eigen organisatie, maar ook naar je keten en je impact.
Belangrijkste onderdelen voor certificering:
- volledig inzicht in scope 3 en ketenimpact
- klimaattransitieplan met duidelijke richting (bijvoorbeeld richting 2030 of 2050)
- onderbouwde keuzes in maatregelen
- sturing op basis van data
- samenwerking in de keten met zichtbaar resultaat
Samengevat: je stuurt bewust op impact, niet alleen binnen je eigen organisatie.
Trede 3
(nieuw en hoger niveau)
Trede 3 is het hoogste niveau binnen de CO2-prestatieladder handboek 4.0 en is een uitbreiding ten op zichte van het vorige handboek.
Hier laat je zien dat je als organisatie richting geeft.
Belangrijkste onderdelen voor certificering:
- duidelijke langetermijnvisie op klimaat en energie
- meetbare voortgang en resultaten
- aantoonbare impact in de keten
- actieve rol in samenwerking met andere partijen
- zichtbare positie in de sector
Samengevat: je maakt aantoonbaar verschil, ook buiten je eigen organisatie.
Van CO2-uitstoot naar energiegebruik
Een van de belangrijkste veranderingen in de CO2-prestatieladder handboek 4.0 is de verschuiving van alleen CO2 naar ook energiegebruik.
Onder handboek 3.1 kon een organisatie goed scoren door over te stappen op groene energie. De CO2-uitstoot daalde, maar het energieverbruik bleef vaak gelijk.
Handboek 4.0 kijkt verder. De norm vraagt dat je inzicht hebt in:
- waar energie wordt gebruikt
- welke onderdelen de meeste energie verbruiken
- en waar je kunt besparen
Hierdoor verschuift de focus van alleen uitstoot naar daadwerkelijk efficiënter werken. Dit levert vaak niet alleen milieuwinst op, maar ook kostenbesparing.
In de praktijk vraagt dit wel wat extra aandacht. Je moet je energieverbruik beter in kaart brengen dan veel organisaties gewend zijn. Niet alleen op totaalniveau, maar juist uitgesplitst: waar zit het verbruik precies en wat zijn de grootste posten?
Dat betekent dat je soms een stap dieper moet kijken. Bijvoorbeeld naar installaties, gebouwen, materieel of processen die structureel energie gebruiken.
Maar precies daar zit ook de waarde.
Op het moment dat je dit inzicht hebt, wordt het veel makkelijker om gerichte keuzes te maken. Je ziet waar je grootste energieslurpers zitten en waar maatregelen echt effect hebben.
En dat zorgt ervoor dat je niet meer “algemeen aan het verduurzamen” bent, maar gericht stuurt op wat er echt toe doet.
OBE en niet-CO2-uitstoot
Handboek 4.0 kijkt breder dan alleen CO2.
- OBE staat voor overige beïnvloedbare emissies. Dit zijn emissies die buiten scope 1, 2 en 3 vallen, maar waar je als organisatie wel invloed op hebt. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van biogene brandstoffen. De CO2-uitstoot hiervan valt buiten de standaard scopes, maar je maakt als organisatie wel bewust de keuze om deze in te zetten.
- Daarnaast wordt ook gekeken naar andere broeikasgassen dan CO2, zoals methaan, lachgas en koelmiddelen. Denk bijvoorbeeld aan koelmiddelen in airco’s en koelinstallaties. Als deze lekken, komen er broeikasgassen vrij die een veel sterker effect hebben dan CO2.
De eerste stap is om te bepalen of dit soort emissies voor jouw organisatie überhaupt materieel zijn (ofwel of ze belangrijk genoeg zijn om over te rapporteren). In veel gevallen eindigt het daar ook: je hebt gekeken, beoordeeld en onderbouwd waarom het wel of niet relevant is.
Je hoeft dus niet alles volledig door te rekenen, maar je moet wel bewust beoordelen wat relevant is voor jouw organisatie en die keuze kunnen onderbouwen.
Je positie in de markt
Een belangrijk onderdeel van handboek 4.0 is je relatieve positie ten opzichte van andere organisaties.
Dit betekent dat je niet alleen naar jezelf kijkt, maar ook naar de markt om je heen. Hoe presteer jij ten opzichte van vergelijkbare organisaties? Wat is gebruikelijk in jouw sector? En waar sta jij daarin?
Je kijkt daarbij onder andere naar:
- hoe jouw prestaties zich verhouden tot de markt
- welke ontwikkelingen er spelen in je sector
- en waar jouw organisatie zich bevindt ten opzichte van anderen
Daarbij wordt ook verwacht dat je dit vastlegt. Je maakt een overzicht van welke partijen je hebt onderzocht, hoe je tot deze selectie bent gekomen en wat hun positie is ten opzichte van jouw activiteiten en ambities.
Een logisch uitgangspunt bij het selecteren van partijen zijn concurrenten die je regelmatig tegenkomt bij aanbestedingen of offertes. Dat zijn immers de organisaties waar je direct mee wordt vergeleken.
Heb je geen directe concurrenten die actief zijn met de CO2-prestatieladder? Dan zegt dat ook iets over jouw positie. In dat geval kijk je breder, bijvoorbeeld naar hoe deze organisaties communiceren over CO2 en duurzaamheid en welke ambities zij daarin laten zien.
Dit helpt om realistische keuzes te maken. Je voorkomt dat je te weinig doet, maar ook dat je onnodig ver vooruit loopt zonder duidelijke reden.
Daarnaast maakt het je verhaal richting de auditor sterker. Je laat zien dat je niet alleen intern stuurt, maar ook begrijpt wat er buiten speelt en hoe jouw organisatie zich daartoe verhoudt.
Overgangsregeling handboek 4.0
De overgangsregeling voor de CO2-prestatieladder handboek 4.0 loopt tot januari 2027.
In de praktijk ligt het tempo hoger. Rijkswaterstaat heeft aangegeven dat vanaf juli 2026 handboek 4.0 de standaard wordt in aanbestedingen. Hierdoor ontstaat er druk in de markt om eerder over te stappen.
De meest gekozen route is:
- eerst overstappen naar de logische nieuwe trede
- daarna, indien nodig, binnen 12 maanden doorgroeien naar een hogere trede
Rijkswaterstaat heeft namelijk in haar aanbestedingsvoorwaarden staan dat een organisatie 12 maanden de tijd heeft aan te tonen dat zij het gevraagde (of aangeboden) niveau heeft bereikt.
Dit zorgt voor overzicht en voorkomt dat alles tegelijk moet.
Hoe verloopt certificering onder handboek 4.0?
De certificering van de CO2-prestatieladder handboek 4.0 volgt nog steeds dezelfde vier pijlers: inzicht, reductie, transparantie en participatie
Tijdens de audit wordt gekeken naar samenhang. Een auditor kijkt onder andere naar:
- klopt het verhaal?
- sluiten maatregelen aan op de grootste impact?
- wordt er daadwerkelijk gestuurd?
Het gaat daarbij niet om hoeveel documenten je hebt, maar om hoe logisch en consistent je systeem is.
De overstap naar trede 1 geschiedt tijdens een reguliere audit. Je stapt dus binnen je lopende audit-cyclus over van handboek 3.1 naar 4.0. Overstappen naar trede 2 en trede 3 gebeurt altijd via een initiële audit. Het systeem is dermate anders dat een reguliere overstap niet mogelijk is voor de hogere tredes.
Wil je het handboek downloaden? Je vind deze op de website van SKAO of klik hier.
Hulp bij certificering CO2-prestatieladder handboek 4.0
De grootste misvatting over de CO2-prestatieladder handboek 4.0 is dat het ingewikkeld is.
Dat is het niet. Het is vooral anders.
Organisaties die al met handboek 3.1 werken, hebben vaak het grootste deel al staan. De stap zit in:
- samenhang aanbrengen
- keuzes expliciet maken
- en het verhaal goed neerzetten
Daar helpen wij bij. Niet met lange trajecten, maar praktisch:
- waar sta je nu
- wat moet er nog gebeuren
- en hoe kom je zo snel mogelijk door de audit
Met als doel: certificering zonder gedoe.
Wil je weten waar je staat?
Wil je weten waar je staat?
Wil je weten of jouw organisatie klaar is voor de CO2-prestatieladder handboek 4.0?
Met onze quickscan zie je binnen enkele minuten:
- hoe ver je bent
- wat er nog nodig is
- en hoe snel je kunt certificeren
Doe de quickscan of neem contact op voor een korte, praktische toelichting.
